نگرش به حکومت و مدیریت از منظر امام علی

چکیده

در دیدگاه حضرت علی(ع)، نگرش مدیران به «مدیریت» چگونه باید باشد؟

برای پاسخگویی به این سؤال سعی شده است با استفاده از سخنان ایشان در نهج‏البلاغه اصول کلی حاکم بر نگرش مدیران و وظایف کلی آنان در یازده اصل بررسی گردد:

1. امانت بودن مسؤولیت و مدیریت؛ 2. ارزش ابزاری حکومت و مدیریت؛ 3. نگرش اخلاقی به مدیریت؛ 4. سلسله مراتب و مشارکت در مسؤولیت‏ها؛ 5. مسؤولیت فرصتی اخلاقی و معنوی؛ 6. عمران و آبادانی در کنار وظایف فرهنگی؛ 7. ضرورت استفاده از تجارب تاریخی در مدیریت؛ 8. حقوق و وظایف متقابل؛ 9. نگرش مثبت و کرامت‏مدار به انسان‏ها؛ 10. توجه به قدرت و نظارت الهی؛ 11. توجه به مشارکت و نقدپذیری در مدیریت.(مقاله حاضر حاصل یک سخنرانی اعرافی است)

جامعه مطلوب از دیدگاه امام علی(علیه السلام)

اشاره: این نوشتار و قسمت پیشین آن به بررسی عوامل مؤثر در ایجاد جامعه مطلوب از دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه می پردازند، که از جمله مهم ترین آنها، بیان اوصاف و ویژگی های افراد چنین جامعه ای و نقش هر کدام از این اوصاف در ایجاد آن و نیز وظایف مردم و زمامداران به عنوان ارکان اصلی جامعه، به ویژه وظایف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اخلاقی می باشد و در نهایت، این نکته که از نمونه اعلای چنین جامعه ای، جامعه مهدی موعود(عج) می باشد، که بیان خواهد شد.

فقه سیاسی امام علی آرمان‌گرایی یا واقع‌گرایی

امام (ع) نه یک واقع‏‌گرای محض بود و نه یک آرمان‏‌گرای صرف به معنای‏‌ اصطلاحی آن بلکه مشی حضرت از یک آرمان‏‌گرایی واقع‌گرایانه و یک واقع‏گرایی آرمان‌گرایانه حکایت می‏‌کند. این ‏‌همزیستی واقع‏‌گرایی و آرمان‏گرایی بر پایه یک منطق ویژه و در یک چارچوب خاص جریان می‏‌پذیرفت.

سبک زندگی به روایت امیرالمؤمنین(ع)/ تأثیرگذارترین‌ها در سبک ها

بی‌گمان اقشار پیشتاز جامعه مانند عالمان،‌ اساتید برجسته دانشگاه، حاکمان و بزرگان در شکل‌دهی به سبک زندگی بسیار مؤثرند، جوانان نیز دو قشر پرنفوذ هنرمندان و ورزشکاران را الگو می‌بینند.

حکومت ولایی از دیدگاه امام علی علیه السلام

حکومت ولایی، حکومتی است مبتنی بر اصل ولایت الهی. ولایت با دانش، حکمت و محبت همراه است، و حکومت ولایی از چنین ویژگی هایی برخوردار است. چنین حکومتی در اصل به خداوند اختصاص دارد که آفریدگار و پروردگار انسان و جهان است. اما از آنجا که حکمرانی، ملازم با صفاتی چون جسمانیت و بشر بودن است که بر خداوند محال است، حکومت ولایی توسط انسانهایی که خداوند برگزیده است تحقق می پذیرد. پیامبران الهی مظاهر و مصادیق حکمرانان ولایی بوده اند، اوصیای پیامبران و ائمه ی اهل بیت علیهم السلام نیز چنین مقامی را داشته اند. امام علی علیه السلام خود از نمونه های برجسته ی حاکمان ولایی و الهی است. آن حضرت درباره ی ضرورت حکومت، حقوق و وظایف حکومت، صفات و شایستگی های حکمرانان، آداب و روش حکومت داری و مسایلی دیگر در این باره مطالب مهم و ارزنده ای را بیان داشته است، که در این نوشتار کوتاه گزیده هایی از آنها را به بحث می گذاریم.